|
|
|
|
| |
 |
Jan Paweł II, Karol Wojtyła (1920-2005) - papież od 16. X. 1978 r. do 2. IV. 2005 r. Studiował filologię polską, potem przygotowywał się do kapłaństwa, aby w 1946 roku przyjąć święcenia. W latach 1946-48 studiował na papieskim uniwersytecie w Rzymie. Był wykładowcą na Wydziale Teologii UJ, a od 1956 roku profesorem i kierownikiem Katedry Etyki KUL. W 1958 roku został biskupem, pięć lat później arcybiskupem metropolitą krakowskim, w 1967 roku kardynałem. Pontyfikat Jana Pawła II charakteryzuje otwarcie na dialog ze światem i aktywne duszpasterskie działania. Ustanowił pierwsze w dziejach kościoła spotkania modlitewne wszystkich wyznań. Nawiązał dialog z Żydami. Odbył ponad 200 wizyt zagranicznych, wielokrotnie był w Polsce. Reforma prawa kanonicznego (1984), opracowanie nowego „Katechizmu Kościoła Katolickiego” (1992), reorganizacja Kurii Rzymskiej, liczne encykliki, kanonizacje i beatyfikacje - to istotne osiągnięcia Kościoła pod przewodnictwem papieża Polaka. Ważniejszymi przesłaniami pontyfikatu Jana Pawła II były: respektowanie praw człowieka i prawa do pracy, walka o pokój, sprzeciw wobec totalitaryzmów, a także nowa ewangelizacja.
|
| |
| |
|
 |
Magdalena Abakanowicz (ur. 1930) - rzeźbiarka, profesor Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Poznaniu, wykładowca Uniwersytetu Kalifornijskiego. Ma na swoim koncie około 100 wystaw indywidualnych. Karierę zaczęła od, przestrzennych tkanin o niezwykłych fakturach tzw. "Abakanów", za które dostała nagrodę na Biennale w Sao Paulo w 1965 roku. Jej prace znajdują się w wielu muzeach, m.in. w Ludwig Muzeum w Kolonii czy Muzeum Narodowym w Madrycie, a także w kolekcjach prywatnych. Abakanowicz tworzy także rzeźby do przestrzeni otwartych, np. "Przestrzeń smoka" w Parku Olimpijskim w Seulu (1988). Laureatka wielu nagród, m. in. Nagrody Wielkiej Fundacji Kultury w 2001 roku.
|
| |
| |
|
 |
Adam Małysz (ur. 1977) - skoczek narciarski. Począwszy od sezonu 2000/2001 odnosi szereg wspaniałych zwycięstw, np. w Turnieju Czterech Skoczni, w eliminacjach Pucharu Świata w Harracjovie, Salt Lake City, Sapporo, itd. W 2001 roku podczas Mistrzostw Świata w narciarstwie klasycznym w Lahti wywalczył srebrny medal w skokach na dużej skoczni i złoty w skokach na średniej skoczni. Zdobył Puchar Świata w sezonach 2000/2001, 2001/2002 oraz 2002/2003. Z olimpiady w Salt Lake City przywiózł dwa medale: srebrny i brązowy. Na Mistrzostwach Świata w Predazzo zdobył dwa złote medale w indywidualnych konkursach na dużej i średniej skoczni.
|
| |
| |
|
 |
Agnieszka Holland (ur. 1948) - reżyser filmowy, teatralny i telewizyjny. Od 1981 r. mieszka i tworzy za granicą. Jest członkiem Europejskiej Akademii Filmowej, nominowana do Oscara za film „Gorzkie żniwa” (1985). Jej najbardziej znane filmy to: „Aktorzy prowincjonalni” (1978, nagroda FIPRESCI na MFF w Cannes), „Gorączka” (1980, Srebrny Niedźwiedź na MFF w Berlinie), „Kobieta samotna” (1981), „Zabić księdza” (1988), „Europa, Europa” (1990, Złoty Glob), „Tajemniczy ogród” (1993), „Całkowite zaćmienie” (1995), „Plac Washingtona” (1997”
|
| |
| |
|
 |
Andrzej Wajda (ur. 1926) - reżyser, członek Grona Nieśmiertelnych francuskiej Akademii Sztuk Pięknych. W 1998 r. na festiwalu w Wenecji uhonorowany Złotym Lwem za całokształt twórczości. Także za całokształt twórczości w roku 2000 otrzymał Oscara. Pełnił szereg funkcji społecznych i politycznych. Był wieloletnim prezesem Stowarzyszenia Filmowców Polskich (1978-83). W latach 1989-1991 był senatorem. Jest głównym przedstawicielem tzw. polskiej szkoły filmowej. Najcenniejsze filmy to: „Pokolenie” (1955), „Kanał” (1957, Srebrna Palma w Cannes), „Popiół i diament” (1958), „Ziemia Obiecana” (1974, nominacja do Oscara, nagrody w Moskwie i Gdańsku), „Człowiek z marmuru” (1976) „Człowiek z żelaza” (1981, Złota Palma w Cannes), „Danton” (1985, Prix Delluc), „Pan Tadeusz” (1999). Realizował też spektakle teatralne na podstawie dzieł m.in. Mrożka, Dostojewskiego, Witkacego, Shakespeare’a. Odznaczony francuską Legią Honorową i japońskim Orderem Wschodzącego Słońca. W 1996 roku otrzymał w Berlinie honorową nagrodę Srebrnego Niedźwiedzia. W 2001 roku Prezydent Niemiec nadał mu Wielki Krzyż Zasługi.
|
| |
| |
|
 |
Czesław Miłosz (1911-2004) - poeta, prozaik, eseista, tłumacz. Laureat Nagrody Nobla w 1980 r., w 1998 r. laureat Nagrody Nike za „Pieska przydrożnego”. Otrzymał wiele doktoratów honoris causa w tym uniwersytetu Harvarda i Jagiellońskiego. Od 1951 na emigracji. W latach 90. na stałe powrócił do Polski do Krakowa. Był profesorem na Wydziale Literatury i Języków Słowiańskich Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, potem profesorem uniwersytetu Harvarda. Najważniejsze zbiory poezji to: „Ocalenie” (1945), „Światło dzienne” (1953), „Traktat Poetycki” (1957), „Miasto bez imienia” (1969), „To” (2000). Autor doskonałych esejów, publicystyki i prozy, np. „Zniewolony umysł” (1953), „Rodzinna Europa”„Ziemia Urlo” (1977), „Historia literatury polskiej” (1969), „Druga przestrzeń” (2002).
|
| |
| |
|
 |
Fryderyk Chopin (1810-1849) - pianista i największy kompozytor polski. Urodzony w Żelazowej Woli pod Warszawą. Większość życia spędził za granicą, m.in. we Francji. Tworzył utwory fortepianowe, m.in.: koncerty, sonaty, etiudy, preludia, polonezy, mazurki, walce. Twórczość Chopina wywarła ogromny wpływ na muzykę końca XIX i początku XX wieku.
|
| |
| |
|
 |
Mikołaj Kopernik (1473-1543) - wybitny astronom. Studiował w Toruniu, Krakowie, następnie w Bolonii, Padwie i Ferrarze, gdzie uzyskał doktorat z prawa kanonicznego. Jako pierwszy w czasach nowożytnych opracował heliocentryczną teorię budowy Układu Słonecznego. Swoje odkrycie opublikował dziele „O obrotach ciał niebieskich” („De revolutionibus orbium coelestium”).
|
| |
| |
|
 |
Krzysztof Penderecki (ur. 1933) - kompozytor i dyrygent. Profesor krakowskiej Akademii Muzycznej, wykładowca uczelni w Essen i Yale. Jego kariera rozpoczęła się w 1959 roku na Konkursie Młodych Związku Kompozytorów Polskich, gdzie wyróżniono go aż trzema pierwszymi nagrodami za „Emanacje”, „Psalmy Dawida” i „Strofy”. Inne utwory to m. in.: „Tren ofiarom Hiroszimy” (1960), „Pasja wg świętego Łukasza” (1965), „Magnificat” (1974), „II Symfonia Bożonarodzeniowa” (1980), „Koncert altówkowy” (1983), „Siedem bram Jerozolimy” (1996), „Msza” (1998), „Credo” (2000). Otrzymał doktoraty honoris causa wielu europejskich uczelni. Jest laureatem prestiżowych nagród, m.in.: w 2001 r. otrzymał prestiżową nagrodę Księcia Asturii w dziedzinie sztuki.
|
| |
| |
|
 |
Krzysztof Kieślowski (1941-1996) - reżyser i scenarzysta filmowy. Karierę rozpoczął w 1966 r. od realizacji filmów krótkometrażowych, np. „Robotnicy 71” (1972) czy „Życiorys” (1975). Kolejne filmy przyniosły mu pierwsze nagrody na filmowych festiwalach, jak „Blizna” (1976) nagrodę na festiwalu w Gdańsku, czy długometrażowy „Amator” (1979) nagrody w Moskwie i Chicago. Jednak dopiero zrealizowany w latach 1988 -1989 „Dekalog I - X” utrwalił na stałe jego pozycję w filmowym świecie (nagroda FIPRESCI). Podobny sukces odniosły: „Podwójne życie Weroniki” (1991), „Trzy Kolory: Niebieski” (Złoty Lew w Wenecji), „Trzy Kolory: Biały”(Srebrny Niedźwiedź w Berlinie) i „Trzy Kolory: Czerwony” (nominacja do Oskara), zrealizowane w latach 1993-1994 w kooperacji polsko-francuskiej. Za swoją twórczość filmową otrzymał dziesiątki nagród i wyróżnień. Był m.in. laureatem Felixa - nagrody Europejskiej Akademii Filmowej.
|
| |
| |
|
 |
Marek Kamiński (ur. 1964) - podróżnik, w roku 1995 zdobył, jako pierwszy człowiek, oba bieguny: 23. 05. 1995 r. północny, 27. 12. 1995 południowy. Wcześniej, przygotowując się do tego wyczynu przeszedł Spitsbergen (400 km) i lodowce Grenlandii (600 km).
|
| |
| |
|
 |
Maria Skłodowska-Curie (1867-1934), wybitny fizyk i chemik polski, mieszkała i pracowała we Francji. Jako pierwsza kobieta w historii była profesorem Sorbony. Wraz z mężem Piotrem Curie w 1898 r. odkryła pierwiastki: polon i rad. Dwukrotnie otrzymała nagrodę Nobla: w 1903 r. z fizyki (wraz z mężem) za badania w dziedzinie promieniotwórczości naturalnej, w 1911 r. z chemii za wydzielenie czystego radu.
|
| |
| |
|
 |
Robert Korzeniowski (ur. 1968) - lekkoatleta. Dwukrotny mistrz olimpijski w chodzie na 50 km w latach 1996 i 2000 oraz na dystansie 20 km w 2000 r. Dwukrotny mistrz świata w chodzie na 50 km (1997, 2001). Ambasador do spraw tolerancji i fair play przy Radzie Europy.
|
| |
| |
|
 |
Roman Polański (ur. 1935) - aktor, reżyser, scenarzysta, absolwent Łódzkiej Szkoły Filmowej, tworzący w Anglii, USA, Francji i w Polsce. Karierę rozpoczął od etiud filmowych, za które zdobywał liczne nagrody międzynarodowe, m.in. „Dwaj ludzie z szafą” (1957, nagrody na MFF EXPO-58 w Brukseli, Grand Prix w kategorii filmów eksperymentalnych w San Francisco, nagroda w Oberhausen), „Gruby i Chudy” (1961, Nagroda w Oberhausen), „Ssaki” (1961, Grand Prix w Tours i w Oberhausen). Zrealizował m.in: filmy fabularne: „Nóż w wodzie” (1962) - nominacja do Oscara, nagroda FIPRESCI w Wenecji, Grand Prix w Prades, „Wstręt” (1965) - Srebrny Niedźwiedź w Berlinie, „Matnia” (1966, Złoty Niedźwiedź w Berlinie), „Dziecko Rosemary” (1968,nominacja do Oscara), „Chinetown” (1974, Złoty Globus w Hollywood), „Lokator” (1976), „Tess” (1980, nagroda Cezara za film i reżyserię), „Piraci” (1986), „Frantic” (1988), „Pianista” (2001, Złota Palma w Cannes). Członek Francuskiej Akademii Sztuk Pięknych od 1999 roku.
|
| |
| |
|
 |
Tomasz Stańko (ur. 1942) - najwybitniejszy polski trębacz jazzowy, pionier jazzu awangardowego. W latach 60. lider kwartetu Jazz Darings, potem w słynnym polskim zespole Trzaskowskiego i Komedy. W latach 1967-1973 prowadził własny kwintet, jedną z najwybitniejszych polskich grup jazzu nowoczesnego. Potem gra z różnymi muzykami, coraz częściej też koncertuje solo. W latach 90. nagrywa dla prestiżowej monachijskiej wytwórni ECM Rekords. W twórczości Stańki ważne miejsce zajmuje kompozycja muzyki na potrzeby filmu i teatru. Wybrana dyskografia: „Jazz Jamboree’61”, „Astigmatic” (1965), „Music for K” (1970), „Balladyna” (1975), „Grand Standard Orchestra” (1982), „Tomasz Stańko: Polish Jazz” (1989), „Pożegnanie z Marią” (1993), „Matka Joanna” (1995), „From The Green Hill” (1999).
|
| |
| |
|
 |
Tadeusz Kantor (1915 - 1990)-malarz, grafik, reżyser, scenograf. Profesor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, reżyser eksperymentalnego teatru podziemnego w Krakowie w latach 1942-1944. Po wojnie założył awangardowy teatr Cricot 2. Wystawiano w nim m.in. sztuki Witkacego: „Mątwa”, „W małym dworku”, „Wariat i zakonnica”, „Kurka Wodna”. Najważniejsze jednak spektakle to: „Umarła klasa” (1975), „Wielopole, wielopole” (1980), „Niech sczezną artyści” (1985), „Nigdy tu nie powrócę” (1985). Natomiast najbardziej znane prace malarskie to: „Człowiek z parasolem” (1949), cykle „Torby przemysłowe” (1964), „Ambalaże” (1964 - 1975), cykl „Dalej już nic” (1986 - 1990), „Klęska wrześniowa” (1990).
|
| |
| |
|
 |
Tadeusz Mazowiecki (ur. 1927) - polityk i publicysta, prawnik z wykształcenia. Jeden z doradców NSZZ „Solidarność” w 1980 r., potem redaktor naczelny tygodnika „Solidarność”. Aktywny uczestnik obrad „okrągłego stołu”. Pierwszy premier III Rzeczypospolitej w latach 1989 - 1990. Współzałożyciel i przewodniczący Unii Demokratycznej, przekształconej potem w Unię Wolności. Specjalny Sprawozdawca Komisji Praw Człowieka ONZ w Bośni w latach 1992-1995. W 1998 r. otrzymał francuską Legię Honorową.
|
| |
| |
|
 |
Lech Wałęsa (ur. 1943) - działacz związkowy, polityk, laureat pokojowej Nagrody Nobla w 1983 r. Doktor honoris causa kilkunastu uniwersytetów, m. in. Uniwersytetu Harvarda, Uniwersytetu Columbia, Uniwersytetu Gdańskiego. W 1980 r. stanął na czele strajku w Stoczni Gdańskiej. Od 1980 r. do 1981 r. przewodniczący Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”. Brał udział w negocjacjach z władzami komunistycznymi, których efektem było zawarcie porozumień „okrągłego stołu” w 1989 roku. W 1990 r. wybrany na przewodniczącego związku NSZZ „Solidarność”. W latach 1990-1995 prezydent Polski.
Autor książek m. in. „Droga nadziei” (1987), „Droga wolności” (1991).
|
| |
| |
|
 |
Wisława Szymborska (ur. 1923) - poetka i krytyk literacki. Otrzymała nagrodę Nobla w dziedzinie literatury w 1996 r., po Henryku Sienkiewiczu, Władysławie Reymoncie i Czesławie Miłoszu. W 2001 r. otrzymała dyplom honorowego członka Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury, najważniejsze amerykańskie wyróżnienie przyznawane wybitnym artystom. Najważniejsze zbiory wierszy to: „Dlatego żyjemy” (1952), „Pytania zadawane sobie” (1954), „Wołanie do Yeti” (1957), „Sto pociech” (1967), „Ludzie na moście” (1986), „Lektury nadobowiązkowe” (1992), „Początek i koniec” (1993), „Widok z ziarenkami piasku” (1996), „Sto wierszy, sto pociech” (1997).
|
| |
| |
|
 |
Aleksander Wolszczan (ur. 1946) - astronom. Od 1982 r. pracuje w USA. Jest profesorem uniwersytetu Pensylwania w Filadelfii i profesorem uniwersytetu w Toruniu. W 1990 r. jako pierwszy naukowiec w świecie dowiódł, że istnieje pozasłoneczny układ planetarny.
|
| |
| |
|
|
|
|
|
