Wydarzenia
Płeć w sztuce Europy Wschodniej
Gender Check - Płeć? Sprawdzam!
Kobiecość i męskość w sztuce Europy Wschodniej
Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa
20 marca – 13 czerwca 2010
Przegląd sztuki wschodnioeuropejskiej od połowy ubiegłego wieku do dziś przygotowany został pod kątem ról, jakie kobiecie i mężczyźnie wyznacza płeć. Pokaz rozpoczął się w warszawskiej Zachęcie 20 marca i potrwa do 13 czerwca 2010 (w pierwszej wersji odbywał się w wiedeńskim Muzeum Ludwiga jesienią 2009).
Alina Szapocznikow, Dziewczyna - Gender Check- Zacheta 2010 Fot.artinfo
Dwadzieścia lat po zniesieniu żelaznej kurtyny Bojana Pejić – kuratorka rodem z Belgradu, zamieszkała w Berlinie – wraz z zespołem ekspertów z dwudziestu czterech krajów Europy Środkowej i Wschodniej inspirowała się badaniami i publikacjami Piotra Piotrowskiego – profesora Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, obecnie również dyrektora Muzeum Narodowego w Warszawie – przygotowując ekspozycję złożoną z ponad czterystu prac autorstwa dwustu artystów. Z obrazów, rzeźb, instalacji, fotografii, plakatów, filmów, wideo powstałych przed cezurą 1989 roku i po niej skomponowała się wielowymiarowa panorama tej części Europy widziana poprzez sztukę interpretowaną genderowo. Twórczość ta, opisująca sytuację kobiety w opresji, sfrustrowanej, dążącej do zmiany tradycyjnej konstrukcji życia społecznego, ożywiła na Zachodzie zainteresowanie wschodnioeuropejską historią i teraźniejszością po zburzeniu muru berlińskiego w relacji ze sztuką. Socrealistyczna robotniczo-chłopska kobiecość i męskość wymykała się w latach 60. z bohaterskiego szablonu, przechodziła do nieoficjalnego nurtu artystycznego z ironią i manifestowaniem indywidualizmu, nonkonformizmu, liberalizmu. W następnej dekadzie lat sztuka w krajach bloku wschodniego miała ambicję sytuowania się poza propagandowymi stereotypami. Wystawa odkrywa, ile w niej było ukrytego feminizmu. Uświadamianie sobie piętna wzorców kulturowych szło w parze z emancypacją środków artystycznych, zwiększającym się posługiwaniem nowymi mediami w uprawianiu sztuki. Wideo i performance wysuwały się na czoło. Nowa rzeczywistość polityczna przyniosła nowe wyzwania społeczne, głównym tematem sztuki stają się neokonserwatywne ograniczenia w spełnianiu zadań życiowych postrzeganych w kontekście płci. W latach 90. artyści podejmują krytykę wszelkich ideologii, bronią praw mniejszości, współuczestniczą w artykułowaniu cech decydujących o tożsamości człowieka będącego kobietą albo mężczyzną i wyprowadzaniu z tego stanu samoświadomości nowe ideały i wzory zachowań w zbiorowości.
Wystawa jest wydarzeniem zaciekawiającym ale i znaczącym nie tylko w historii sztuki i nie tylko po jednej stronie Europy. Edycja warszawska pokazuje, jak inny od wiedeńskiego jest odbiór genderowego przesłania. Dla polskiej publiczności walor poznawczy całego obszaru środkowowschodniego nie jest aż tak ważny jak możliwość dokonywania porównań i wychwytywania różnic wynikających z odmiennego toku historii w poszczególnych krajach, ponieważ to co im wspólne, jest na ogół wszystkim wiadome. Oprócz prac sygnowanych nazwiskami sztandarowymi dla sztuki lat 90. zwanej u nas krytyczną, takich jak Katarzyna Kozyra i Zbigniew Libera, wydobyto na jaw atrakcyjne pod względem gender check przykłady z twórczości Katarzyny Kobro, Wojciecha Fangora, Aliny Szapocznikow, Barbary Falender, Izabelli Gustowskiej, Marii Pinińskiej-Beresiowej, Łukasza Korolkiewicza, Zofii Kulik. Czy z takiegospojrzenia na sztukę po tej drugiej, jak by się mogło wydawać, nieideologicznej stronie sztuki, coś wynika na wspólną przyszłość europejską? Zobaczymy, a zastanawiać się trzeba hic et nunc. Zwłaszcza, że nie wszystkie wyzwolone kraje stać na sprowadzenie wystawy do siebie.
Zob. więcej
