Panowanie ostatniego króla Rzeczypospolitej Obojga Narodów Stanisława Augusta Poniatowskiego było pełne sprzeczności. Z jednej strony był on władcą uległym wobec Rosji (dzięki poparciu której został wybrany królem), zależnym od obozu Czartoryskich (tzw. "Familii"), z drugiej za jego czasów Polska przeżywa okres rozkwitu kulturalnego.
Wówczas ukazały się dzieła historyczne Adama Naruszewicza, satyry i powieści biskupa Ignacego Krasickiego, zaczął działalność Teatr Narodowy (jego twórcą był Wojciech Bogusławski), Warszawa - od czasów Zygmunta III stolica Polski - stała się jednym z centrów sztuki klasycyzmu (pałac i park - Łazienki Królewskie). Jednym z autorów słynnej "Encyklopedii" Diderota był Polak -Michał Ogiński. Pisma polityczne tego okresu (m.in. Stanisława Staszica, Hugona Kołłątaja) szerzyły te same idee, które można było spotkać we Francji czy Anglii. W okresie Oświecenia przeprowadzono reformę szkolnictwa, nad którą czuwało utworzone w 1773 r. nowoczesne "ministerstwo" edukacji.
