Cmentarz katyński

Katyń - Moneta okolicznościowa 20 zł

Zbrodnią katyńską nazywany jest skrytobójczy mord dokonany przez władze sowieckie na blisko 22 tysiącach obywateli państwa polskiego. Ofiary to oficerowie Wojska Polskiego i policji, urzędnicy administracji państwowej oraz przedstawiciele intelektualnych i kulturalnych elit Polski. Po agresji Armii Czerwonej na Polskę 17 września 1939 r. rozbrojeni, zatrzymani, a następnie osadzeni jako jeńcy wojenni w obozach specjalnych NKWD w Kozielsku, Ostaszkowie i Starobielsku. Na mocy decyzji  Biura Politycznego Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) z 5 marca 1940 r. zgładzeni strzałem w tył głowy bez uprzedniego wezwania, przedstawienia zarzutów, decyzji o zakończeniu śledztwa i aktu oskarżenia.

Miejsca egzekucji: Katyń, Kalinin, Charków

W kwietniu – maju 1940 r. przetransportowani do miejsc egzekucji (Katynia, Kalinina i Charkowa). Dla Stalina - „zdeklarowani i nie rokujący nadziei poprawy wrogowie władzy radzieckiej”,  dla Polski – kwiat przedwojennej inteligencji.
Zbrodnia katyńska to przez cały okres istnienia ZSRR jedna z najściślej strzeżonych tajemnic. Informacje o losie „zaginionych” przedstawicieli kadry oficerskiej Polski nie zostały przekazane przez Kreml Rządowi Polskiemu na Uchodźstwie nawet po nawiązaniu oficjalnych stosunków latem 1941 r. Moskwa wyparła się odpowiedzialności za masakrę również po odkryciu rok później przez armię niemiecką cmentarzyska w lesie katyńskim, wskazując na Niemców jako pomysłodawców i wykonawców masakry. Nawet jeśli Związkowi Sowieckiemu nie udało się podczas procesów norymberskich formalnie obarczyć winą za ten mord nazistowskich Niemiec, to za swoisty sukces propagandy sowieckiej można uznać  uniknięcie poddania osądowi win ZSRR. Kreml konsekwentnie trwał przy sformułowanym przez siebie kłamstwie, pozyskując jako sojusznika władze PRL.  Żądanie wyjaśnienia prawdy o Katyniu pojawiło się zarówno po polskiej, jak i rosyjskiej stronie dopiero po okresie upadku bloku wschodniego i zmianach systemowych w obu państwach. 13 kwietnia 1990 r. Michaił Gorbaczow przekazał pochodzące z radzieckich archiwów dokumenty dotyczące zbrodni katyńskiej i po raz pierwszy oficjalnie przyznał się, że mordu dokonało NKWD. Kopię decyzji BP WKP(b) z 5 marca 1940 r. o zgładzeniu oficerów przekazano stronie polskiej na polecenie Prezydenta Federacji Rosyjskiej - Borysa Jelcyna. W sierpniu 1993 r. grupa rosyjskich historyków opracowała wyczerpującą ekspertyzę przedstawiającą przebieg zbrodni i pielęgnowanego przez lata kłamstwa. W tym samym czasie Prezydent B. Jelcyn podczas oficjalnej wizyty w Polsce odwiedził tę część warszawskiego Cmentarza na Powązkach, w której znajduje się Krzyż Katyński. W następnych miesiącach rosyjskie śledztwo w sprawie Katynia zostało przerwane, a dokumenty ponownie utajnione.
Ostatnie lata stały pod znakiem próby zbliżenia polsko-rosyjskiego w kwestii Katynia. 27 marca 2008 r. prace rozpoczęła Polsko-Rosyjska Grupa do Spraw Trudnych, której jednym z celów jest opracowanie wspólnego stanowiska w sprawie zbrodni katyńskiej.  Współprzewodniczącymi Grupy są: prof. dr hab. Adam D. Rotfeld i prof. Anatolij W. Torkunow.

Zob. także

Emisja filmu "Katyń" Andrzeja Wajdy w Rosji