Oddziały polskie walczyły w czasie wojny na wszystkich frontach (Narvik, kampania francuska, bitwa o Anglię -1940, Tobruk - 1941/42, Normandia, Monte Cassino - 1944). Najsilniejsze zgrupowanie wojsk polskich na Zachodzie stanowił II Korpus Generała Andersa we Włoszech, utworzony w 1941 roku w ZSRR (składający się głównie z uwolnionych wówczas polskich jeńców) na mocy porozumienia Sikorskiego i Stalina. Polacy wspierali aliantów także w dziedzinie wywiadu (rozszyfrowanie kodu niemieckiej Enigmy) - jednak dla przyszłości Polski najważniejsze były decyzje polityczne.
Zerwanie stosunków z ZSRR po ujawnieniu mordu katyńskiego, śmierć gen. Sikorskiego w tajemniczej katastrofie lotniczej (1943) osłabiły pozycję Polski na arenie międzynarodowej. Ani premier Mikołajczyk, ani naczelny wódz generał Sosnkowski nie byli partnerami dla Churchilla i Roosevelta, którzy za cenę udziału ZSRR w wojnie przeciw Niemcom byli gotowi pozostawić Polskę w zależności od ZSRR.
Nie pomogły militarne wystąpienia Armii Krajowej w Wilnie, na Wołyniu i we Lwowie, ani Powstanie Warszawskie (63 dni walk). Konferencje aliantów w Teheranie (1943) i Jałcie (1945) zadecydowały o losie Polski: wschodnie ziemie Rzeczpospolitej przypadły ZSRR, a Polska znalazła się w sowieckiej strefie wpływów. Jedynym ustępstwem ze strony Stalina była zgoda na przyznanie Polsce ziem położonych nad Odrą oraz dawnych Prus Wschodnich. Był to gest na rzecz tworzonego przez ZSRR z udziałem polskich komunistów rządu sprzymierzonego ze Stalinem (2 polskie armie walczyły pod rosyjskim dowództwem przy Armii Czerwonej). Po raz kolejny z wojny mocarstw Polska wyszła wyniszczona (4/5 terytorium sprzed wojny; ludność zmniejszyła się o jedną trzecią, majątek narodowy o 38%).
